کلوت شهداد کجاست

استان کرمان را به عنوان یک استان تاریخی می‌شناسند و ممکن است خیلی‌ها ندانند که این استان از نظر جاذبه‌های طبیعی هم جایی شگفت‌انگیز است. در این نوشته می‌خواهیم به معرفی کلوت شهداد بپردازیم که در استان کرمان واقع شده است.

در سرزمین کلوت‌های شهداد باد نرمی در گوش زمزمه می‌کند و آدمی را به تماشای وقار کویر لوت می‌خواند. اگر هنگام طلوع یا غروب آفتاب در میان کلوت‌ها باشید، محال است جز تحسین این شگفتی عبارتی دیگر به ذهن‌تان خطور کند. آفتاب که رو به غروب می‌گذارد، آرام‌آرام ستاره‌ها پیدا می‌شوند تا پهنه‌ سیاه آسمان را به زیبا‌ترین تصویر در دنیا بدل کنند. به هنگام شب می‌توان در آسمان شهر کلوت‌ها غرق شد و دسته‌دسته ستاره چید. با ایستادن بر بلندای این کلوت‌ها واقعیت و خیال در هم می‌آمیزند، زمان و مکان گم می‌شوند و تجربه‌ای عمیق و فراموش‌نشدنی را رقم می‌زنند. با کجارو همراه باشید و با یکی از مشهورترین جاهای دیدنی شهداد، شهر کلوت‌ها آشنا شوید.

کلوت چیست؟

کلوت (با اصطلاح علمی یاردانگ) نام عارضه‌ای طبیعی است که در مناطق خشک دنیا از قبیل ایران، آمریکا، چاد، مصر و پرو درسطح وسیعی گسترش یافته‌‌‌ و به برجستگی‌های بین شیارهای u شکل در نواحی بیابانی اطلاق می‌شود. قدمت کلوت‌ها به حدود ۲۰ هزار سال قبل بازمی‌گردد. کلوت‌های بزرگ حاصل فرسایش آبی-بادی و کلوت‌های کوچک تحت‌تاثیر فرسایش بادی شکل گرفته‌اند. 

واژه‌ فارسی کلوت از دو بخش «کل» و «لوت» تشکیل می‌شود؛ «کل» به‌معنای شهر و آبادی است و «لوت» به کویر لوت اشاره دارد. 

کلوت‌ها در مناطقی ایجاد می‌شوند که باد سرعت کافی برای باد کندگی و سایش داشته باشد. البته در حالت مرطوب، باد تاثیر ناچیزی روی سنگ‌ها دارد؛ اما در حالت خشک، باد از دشت رسی می‌گذرد و با حمل دانه‌های ماسه، سطح دشت را شیار و تشکیل کلوت می‌دهد. سنگ بستر کلوت‌ها در برابر باد‌های شنی و ماسه‌ای دچار فرسایش می‌شوند، عناصر سست آن‌ها تحت فشار و تلاطم باد در گذر زمان فرو می‌ریزند و کلوت‌ها آهسته‌آهسته شکل می‌گیرند. طرف رو به باد کلوت‌ها، پرشیب و طرف دیگر آن‌ها کم‌شیب است. 

معرفی کلوت شهداد 

کلوت شهداد ابرشهری کلوخی است که ۸۰ کیلومتر عرض و ۱۴۵ کیلومتر طول دارد. بیش از ۱۱ هزار کیلومتر مربع مساحت آن است و در دل کویر لوت قرار دارد. این منطقه از دوردست‌، شهری بزرگ با آسمان‌خراش‌های فراوان را تداعی می‌کند؛ همین امر نیز باعث شده است که برخی جهانگردان خارجی از آن به‌عنوان «شهر ارواح» یاد کنند. در این شهر کسی زندگی نمی‌‌کند و هر‌ چه هست سراسر سکوت و آرامش است. گذر از دل این شهر کلوخی، به‌رغم زیبایی‌های بکر طبیعی، وحشتی زیبا را در نگاه و دل هر رهگذری به می‌نشاند.

کلوت‌ها ناشناخته‌تر، خطرناک‌تر و افسانه‌ای‌تر از تل‌ماسه‌های شرقی لوت هستند و کسی تاکنون از آن‌ها عبور نکرده است و مطالبی که در این زمینه گفته می‌شود، برگرفته از نظرات و بررسی‌های دانشمندان است. اولین شناسایی علمی کویر لوت را اتریشی‌ها در سال ۱۳۱۶ شمسی انجام دادند؛ گابریل اتریشی در موقع پرواز بر فراز لوت تپه‌های کوچکی نزدیک ماسه‌های جنوبی دید و شرحی درباره‌شان نوشت. امروزه نام کلوت‌های شهداد در فهرست آثار ملی ایران و میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

کلوت شهداد کجاست؟

کویر شهداد در ارتفاع ۴۳۰ متری از سطح دریا قرار دارد. از سمت شرق فاصله آن تا دشت لوت حدود ۳۰ کیلومتر و مشرف به جلگه‌ای به نام تکاب است. محدوده کلوت شهداد از شمال به جنوب حدود ۱۴۵ کیلومتر طول و از غرب به شرق نزدیک به ۷۰ کیلومتر عرض دارد و در موازات تل‌ماسه‌های عظیم شرق کویر واقع شده است. 

• آدرس: استان کرمان، جاده قدیم کرمان بم، جاده سیرچ، جاده شهداد

دسترسی به کلوت شهداد

مسیر دسترسی به کلوت‌ شهداد از طریق جاده کرمان-بم است. از کرمان به‌سمت بم پیش بروید تا پس از حدودا ۳۵ کیلومتر، به سیرچ برسید. از سیرچ مسیر را تغییر دهید و وارد جاده شهداد شوید. در این مسیر چند کیلومتر پیش برانید تا به دوراهی شهداد-گلبافت برسید. در این دوراهی، مسیر شهداد را ادامه دهید. در نهایت به منطقه کویری خواهید رسید. مسیر دسترسی تا سیرچ به‌صورت بزرگراه است و رانندگی در آن مشکل نیست. اما ادامه مسیر تا مقصد، جاده به‌صورت تک‌بانده و کوهستانی است. پس در رانندگی احتیاط کنید.

ویژگی‌های کلوت شهداد 

می‌گویند هر بارانی که بر کویر لوت می‌بارد، صورتی تازه برای کلوت‌ها می‌سازد. البته در معماری زیبای کلوت‌ها عامل دیگری هم دست دارد؛ رودی به نام شور که در اعماق خشک‌ترین مناطق ایران جاری است. البته احتمالا این رود شور نیست و به‌دلیل عبور از کویر شور می‌شود. همین رود است که با مرطوب کردن دیواره کلوت‌ها، فرسایش آن‌ها را تسهیل کرده است.

در محدوده‌ای ۳۰ هزار کیلومتر مربعی، در دل لوت، هیچ حیاتی وجود ندارد. شاهد این ادعا جسد سالم گاوی است که در زمستان سال ۱۳۶۵ در کویر لوت تلف شد. پس از گذشت ۱۵ سال از آن زمان، جسد این گاو، در حالی که بر اثر نور شدید آفتاب خشک شده بود، بدون هیچ تغییری پیدا شد. 

پروفسور پرویز کردوانی، بیابان‌شناس و استاد دانشگاه تهران، کویر کلوت‌ شهداد را گرم‌ترین نقطه زمین دانسته است. در سال ۲۰۰۵، ناسا دمای هوا در کویر و کلوت شهداد را حدود ۷۰ درجه سانتی‌گراد اندازه‌گیری کرد. این منطقه در بین زمین‌شناسان به یکی از «قطب‌های گرمایی زمین» معروف است.

پوشش گیاهی کلوت شهداد

از کوه‌های سیرچ به‌سمت کلوت‌ها زندگی نباتی کاهش پیدا می‌کند. در طول مسیل‌ها درختان گز به‌صورت پراکنده قابل‌مشاهده هستند. در حاشیه‌ کلوت‌ها، بوته‌های گز روی گلدان‌های ماسه‌ای قرار گرفته‌اند که به آن‌ها نبکا می‌گویند. این منطقه انتهای مرز نباتی است و در داخل مسیل‌هایی که وارد کلوت‌ها می‌شوند، بوته‌های پراکنده‌ای از استراگال قابل‌مشاهده است. این بوته‌های استراگال نیز با پیشروی به داخل کلوت محو می‌شوند. از کویر‌ پای کلوت به‌سمت شرق و داخل چاله‌های کلوت و روی کلوت‌ها هیچ زندگی نباتی قابل‌مشاهده نیست.

عدم وجود زندگی نباتی در کلوت را نمی‌توان به جنس خاک و املاح موجود در آن نسبت داد؛ چراکه جنس خاک کلوت‌ها از رس، ماسه و نمک است و با جنس خاک آبادی‌ها و زمین‌های زراعتی حاشیه، تفاوت فاحشی ندارد. البته شوری خاک در کلوت‌ها بیشتر است؛ ولی این شوری نمی‌تواند مانع رشد گیاهان هالوفیت شود. فقر آب نیز نمی‌تواند عامل نبود حیات نباتی در این منطقه باشد؛ چراکه در داخل کلوت‌ها جدای از بارندگی سالانه، سیلاب‌های کوه‌های اطراف جریان دارند. عدم وجود پوشش گیاهی در ناحیه‌ای به این وسعت تنها می‌تواند در اثر وجود بادهای سهمگین در منطقه باشد که هر از گاهی وزیدن می‌گیرند. این بادها هرگونه ریشه گیاهی را از زمین جدا و اجازه رشد را از گیاه سلب می‌کنند.

دیدنی‌های کلوت شهداد 

رود شور:‌ رود شور تنها رود دائمی است که در اعماق کویر لوت جریان دارد و در طول سال پر آب است. رود شور از کوه‌‌های شمال غرب بیرجند سرچشمه می‌گیرد. این رود که از شور‌ترین آب‌‌های جهان است و بیشترین املاح معدنی را در خود نهفته دارد، پس از طی مسافت تقریبی ۲۰۰ کیلومتر به‌سمت جنوب‌شرق، در نزدیکی شهداد و در منطقه‌ای به نام چاله‌ معدن نمک (گود نمک در گویش محلی) آرام می‌گیرد.

پلی گون‌ها: پلی‌گون‌ها از دیگر پدیده‌های موجود در نزدیکی کلوت‌های شهداد هستند. ۶ ضلعی‌های نمکی ایجاد شده کویر به پلی‌گون مشهور هستند که در اطراف دریاچه نمکی وجود دارند.

نمکزار: در کویر شهداد، ۱۰۰ هکتار نمک‌زار به‌شکل جوشش تخم مرغی وجود دارد که در هیچ جاى دنیا مشابه آن نیست. 

بهترین زمان بازدید از کلوت شهداد 

بازدید از کلوت‌های شهداد در فصول گرم به‌دلیل درجه بالای دما در منطقه، طاقت‌فرسا است و هیچ توری در این بازه زمانی برگزار نمی‌شود. بنابراین بهترین زمان بازدید از کلوت شهداد، فصول خنک سال است. 

اقامت در کلوت شهداد 

با احداث کمپ شهداد که در حقیقت هتلی «میلیون ستاره‌ای» است، امکان اقامت شبانه برای گردشگران شهر کلوت‌ها فراهم شده است. این کمپ کویری مجموعه‌ای است از ۴۰ آلاچیق که همه از مصالح طبیعی ساخته شده‌اند و تنها کمپ کویری دشت لوت محسوب می‌شود. این مجموعه در ۲۰ کیلومتری شهداد، در مسیر نهبندان واقع شده است؛ یعنی در آخرین نقطه‌هایی که حیات وجود دارد. کمپ به‌صورت شمالی- جنوبی ساخته شده است و در بین چندین کلوت قرار دارد تا از گزند باد و طوفان‌های شن در امان باشد.